Chỉ số trí tuệ nhân tạo quốc gia Việt Nam nằm ở đâu?

CHIA SẺ

Có một chỉ số gọi là AIPI mà các nước đang rất quan tâm. Nó được coi như chỉ số về tiềm năng phát triển AI tại nước đó bao gồm các thông số về năng lực tự nghiên cứu, sự đầu tư vốn, số lượng công ty(đơn vị) ứng dụng, và chất lượng của việc ứng dụng AI .

Nếu dựa trên các chỉ số này để đánh giá AIPI của Việt Nam thì chúng ta đang ở mức rất thấp. Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là AIPI để làm gì và nó có thực sự cần thiết không? Nếu AI không phát triển thì nó ảnh hưởng ra sao tới sự phát triển của nền kinh tế.

Khoảng 1 thập kỉ trước khi còn khá ít người nhắc tới AI thì việc nhắc tới như một thứ hàng xa xỉ của giới nhà giàu. Mà sự tiêu tiền hoang phí của một số tầng lớp giàu có không ảnh hưởng gì tới đại bộ phận người dân.

Tuy vậy những năm gần đây AI đã phát triển vô cùng mạnh mẽ, nó giống như một cuộc đua ngựa mà con về nhì luôn phải áp sát con về đích đầu tiên . Khi tất cả các nước có AI thì những nước tụt hậu sẽ phải gánh chịu sự tụt hậu về kinh tế chứ không chỉ về công nghệ.

Trung quốc là nước đầu tư nhiều nhất vào AI, cứ 100$ tiền đầu tư vào AI trên thế giới thì có 50$ là của Trung Quốc. Trung Quốc dự báo tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế sẽ tăng thêm 25% nhờ vào Ai. Trái với nhận định cho rằng AI sẽ cướp đi việc làm của các lao động giá rẻ mà Trung Quốc là một đất nước có dân số lớn nhất. Với sự giàu có tập chung ở thành phố lớn và thừa thãi nhân công giá rẻ ở các tỉnh còn lại. Vậy nếu AI thực sự cướp đi việc làm của các lao động chân tay thì họ sẽ rơi vào cảnh đói nghèo và áp lực giải quyết việc làm. Tất nhiên họ có một toan tính khác.

AI đã xuất hiện ở khắp mọi nơi, nó không chỉ thay thế các công việc đòi hỏi trình độ thấp mà cả ở mức độ chuyên môn cao như các công việc vốn được coi là phức tạp đến ngay cả con người còn khó thành thạo khám bệnh, Tư vấn luật, tư vấn dịch vụ công, hành chính, bán lẻ, dịch vụ giao thông, … Việc ứng dụng AI sẽ làm giảm áp lực đào tạo nhân sự trình độ cao, từ đó giảm chi phí cho giáo dục, vận hành và giao thông ( đi lại) giảm tổn hao tài nguyên .

Chúng ta đã biết ở các nước có nền kinh tế kém phát triển thì tỉ lệ số bác sĩ trên 100 người dân là rất thấp, như ở VN thì 1 luật sư phục vụ 9000 dân , tình trạng giao thông thì phức tạp, chúng ta sẽ ít phải ra ngoài để đi làm hơn nếu các dịch vụ có sẵn ở địa phương bởi AI hỗ trợ hay các công việc như giao hàng bằng robot trở nên phổ biến hơn … Rõ ràng AI phát triển kéo theo chất lượng cuộc sống tốt hơn. Chi phí giảm đi trong khi lợi ích của người dân tăng lên.

Để đào tạo 1 nhân sự có chuyên môn cao có thể đọc hiểu hàng triệu trang tài liệu đến mức thành thục để rồi tư vấn cho người khác chúng ta mất ít nhất 30 năm, trong khi với AI chúng ta mất chưa tới 1 năm. Bạn sẽ mất chi phí đào tạo một chuyên gia hay 1 bác sĩ ở bậc cao học lên tới hàng tỷ đồng trong khi AI giúp chúng ta ra quyết định khám bệnh chỉ bằng việc sử dụng số hóa dữ liệu của các bệnh viện toàn cầu cho kết quả cuối cùng tương tự đôi khi còn chuẩn xác hơn.

Vậy thì câu hỏi là những lao động có trình độ thấp mà chủ yếu là tay chân hay các nhân viên của ngành bán lẻ, tiếp thị trực tiếp sẽ ra sao.

Ngành bán lẻ và các lĩnh vực trên luôn thiếu hụt nhân sự và nếu có thừa thì một khi kinh tế phát triển sẽ tạo ra hàng loạt các lĩnh vực về Dịch Vụ cần đến con người mà máy móc không thể thay thế. Những ngành nghề không khói như du lịch, chăm sóc sắc đẹp, chăm sóc nhà cửa, dịch vụ hẹn hò, giải trí cao cấp, giáo dục …

Như vậy để đi nhanh thì bắt buộc không thể bỏ qua kỉ nguyên AI.

Việt Nam đang đứng đâu theo AIPI:
-về năng lực nghiên cứu: hiện có rất ít tổ chức có khả năng nhiên cứu chuyên sâu về AI trong nước. Số nhân sự cao cấp tại các công ty nước ngoài có người gốc Việt cũng khá ít, do đó cách nhận nhất là Nhập Khẩu người gốc Việt hoặc người nước ngoài có khả năng tự nghiên cứu về Ai về VN làm việc.
-vốn đầu tư: số doanh nghiệp nhìn ra cơ hội của AI chưa nhiều. Và ở tầm quốc gia cũng chưa thực sự rõ ràng, chúng ta đang hô hào 4.0 một cách mơ hồ trong khi bản chất của nó là AI, và để có nó tất nhiên phải có big data, Analyic . chúng ta cần lượng hóa được AI đóng góp bao nhiêu cho sự phát triển kinh tế từ đó dành nguồn ngân sách hợp lý cũng như phân bổ nó cùng với chính sách khuyến khích sự phát triển. Vì bản chất là chúng ta không hiểu nên chúng ta không biết làm thế nào với nó.

-Số lượng: số công ty còn ít và chưa đa dạng, số doanh nghiệp triển khai và ứng dụng đang tăng lên nhanh chóng, cho thấy nhu cầu rất lớn chưa được đáp ứng, cần tạo ra môi trường và đãi ngộ tốt để giúp các doanh nghiệp nghiên cứu AI. Chúng ta cần một số lượng lớn ( thậm chí một khủng hoảng thừa mà tôi sẽ bói ở một bài viết khác ).

-Chất lượng: AI cần số liệu trong khi chúng ta đang thiếu, để có chất lượng cần có thời gian, sự hợp tác giữa các bên liên quan để biến data thành vàng , cùng 1 lượng dữ liệu có thể tạo ra nhiêu giá trị khác nhau. Sở dĩ chất lượng của ứng dụng AI chưa tốt vì thiếu chuyên gia nhìn ra bài toán ứng dụng thực sự với việc áp dụng AI trong đời sống thực nên nó vẫn chỉ là dữ liệu thô. Cần tăng sự liên kết của bên có nhu cầu đặt hàng các ứng dụng và bên cung cấp giải pháo để tạo ra cung cầu, giải quyết các bài toán lớn mang tính đại chúng. Muốn như vậy các công ty lớn phải vào cuộc, đây là sự bắt tay của doanh nghiệp dạng tập đòan với các startup bởi chỉ họ mới có các bài toán và nhu cầu ứng dụng đủ lớn còn các startup có có hội thi triển tài năng của mình cho tới khi thị trường phát sinh các bài toán ở suy mô lớn càn đến các giải pháp có thể dùng chung. Điều này giúp giảm thiểu chi phí và sự tổn thất về mặt chất xám cho những ý tưởng làm ra mà chẳng biết áp dụng vào đâu.